Dua Libro de l’ Lingvo Internacia

Produced by David G. Simpson

Dua Libro
de l’ Lingvo Internacia

de Ludoviko Lazaro Zamenhof

1888

ANTA?PAROLO.

~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~

Elirante ankora? unu fojon anta? la estimata publiko, mi sentas la devon anta? ?io danki la legantan publikon por la viva kunsento, kiun ?i montris por mia afero. La multaj promesoj, kiujn mi ricevas, kaj el kiuj tre granda parto estas subskribita “senkondi?e”, la leteroj kun kura?igoj a? konsiloj—?io tio ?i montras al mi, ke mia profunda kredo je l’ homaro min ne trompis. La bona genio de l’ homaro veki?is: de ?iuj flankoj al la laboro ?iuhoma venas amasoj, kiuj ordinare estas tiel maldiligentaj por ?ia nova afero; junaj kaj maljunaj, viroj kaj virinoj—rapidas porti ilian ?tonon por la granda, grava kaj utilega konstruo. Vivu l’ homaro, vivu la frateco de l’ popoloj, vivu eterne!

En mia unua verko mi diris, ke mian laboron mi prezentas je l’ tempo de unu jaro al la ju?o de l’ tuta mondo; kian pasus la jaro, mi intencis eldoni libreton, en kiu estus analizitaj ?iuj pensoj esprimitaj de l’ publiko, kaj uzinte tiujn, kiuj efektive estus bonaj, mi donus al la lingvo la finan formon, kaj post tio ?i oni jam povus komenci la eldonon de plenaj vortaroj, libroj, gazetoj kaj cetere, ?ar tian la lingvo jam estus trairinta la ju?on de l’ tuta mondo, kaj ?iuj plej gravaj malbona?oj, kiuj povus esti trovitaj en ?i, ?ar en verko de unu homo,—estus jam pli a? malpli forigitaj. Mi efektive intencis silenti en la da?ro de tuta jaro. Sed de l’ tago, kian eliris mia libreto, mi komencis ricevi multon da leteroj kun demandoj kaj kun petoj rapidigi l’ aferon. Respondi je ?iu letero aparte estas por mi ne eble, kaj tial mi decidis respondi publike je ?iuj demandoj kaj proponoj, ?ar tiel unu respondo povas servi por multaj demandantoj. ?iuj respondoj faros unu libron, kiu prezentos da?rigon de l’ unua libro, kiun mi eldonis. Sed se mi volus la respondojn je ?iuj demandoj eldoni kune, en unu libro, mi devus tro longe atendigi miajn korespondantojn, dum tiu libro estos preta kaj eldonita,—tiom pli, ke konstante al mi venas novaj demandoj; tial mi decidis eldoni la libron kun la respondoj—per apartaj kajeroj, kiuj estos ellasataj en la da?ro de la tuta jaro 1888 periode, kun intertempoj de ?irka? du monatoj de unu kajero ?is la venonta. En tiuj ?i kajeroj ?iuj demandoj estos responditaj; je l’ fino de l’ jaro 1888 eliros la lasta kajero, kaj la “Dua libro de l’ lingvo internacia” estos finita.

Ankora? unu afero devigas min komenci la eldonon de l’ kajeroj, pri kiuj mi parolis: malgra? l’ intenco, kiun mi esprimis en mia unua verko, komenci la eldonon de libroj ne pli frue ol estos finita la ju?o de l’ publiko je l’ lingvo proponita de mi,—de ?iuj flankoj venas postuloj, ke mi kiom eble pli rapide eldonu ian libron en la lingvo internacia, ke la publiko povu koni?i tiun ?i lingvon ?iuflanke, ?in ellerni pli rapide kaj uzi ?in. La nombro de tiuj ?i postuloj estas tiel granda, ke mi ne povas jam a?di ilin silente. Eldonante la “Duan libron de l’ lingvo internacia”, skribitan jam en tiu ?i lingvo, mi donos al la dezirantoj sufi?e da materialo por legi kaj la eblon tute bone ellerni la lingvon; esceptinte la tekston de l’ libro, kiu jam per si mem prezentos materialon por legi, en la libro estos anka? pecoj sistemaj, por lerni kaj ripeti.

La tuta libro havos 5–6 kajerojn, en kiuj estos trovataj respondoj je ?iuj demandoj, kiuj tu?as la lingvon mem, ?ian konstruon, ?ian estontecon, kiel ?in bone kaj fonde ellerni, kiel plej rapide kaj plej certe vastigi ?ian uzon en la mondo,—kaj cetere. Kian la lasta kajero de l’ libro estos elirinta, tian por la leganto nenio jam estos ne klara: la societo tian konos la tutan animon de l’ lingvo, ?i tian havos plenan vortaron kaj povos tute libere uzi la lingvon por ?iaj celoj, kiel ?i povas nun uzi ?ian ri?an kaj prilaboritan vivantan lingvon. La dependo de la lingvo de l’ volo a? de l’ talento de mia propra persono a? de ia alia aparta persono a? personaro—tute fori?os. La lingvo tian estos tute preta en ?iuj plej malgrandaj ?iaj partoj. La persono de l’ a?toro tian tute foriros de la sceno kaj estos forgesita. ?u mi post tio ankora? vivos, ?u mi mortos, ?u mi konservos la forton de mia korpo kaj animo, ?u mi ?in perdos,—l’ afero tute ne dependos de tio, kiel la sorto de ia vivanta lingvo tute ne dependas de l’ sorto de tiu ?i a? tiu persono.

Multaj kredeble balancas senkrede la kapon, legante miajn vortojn. Kiel tio estas ebla, ili diras, ke en la tempo de unu jaro la lingvo estus tute kaj plene preta, tiel ke ?i ne bezonus pli la laboron de l’ a?toro? Ke tiel grandega afero, kiel la kreo kaj la enkonduko de lingvo tutmonda, en la tempo de unu jaro tiel maturi?us kaj forti?us kaj ricevus tian klaran, ne?anceleblan ordon, ke ?i ne bezonus pli kondukanton! Sed mi esperas, ke jam post la dua a? la tria kajero la leganto vidos, ke mi ne fantazias.

La leganto ne pensu, ke en la libro, kiun mi intencas eldoni, li vidos iajn mirinda?ojn. Tiu, kiu kutimis estimi la aferojn ne la? ilia praktika signifo kaj efektiva indo, sed la? la mirindeco kaj nenatureco de ilia nasko, estos kredeble trompita en siaj esperoj, kian, legante mian libron, li renkontos en ?i sole aferojn simplajn kaj naturajn. Sed la rezultatoj de tiuj ?i simpla?oj estos, kiel la? mia espero la leganto poste vidos kaj konfesos, ke post la fino de l’ jaro

a) la lingvo estos finita kaj preta tute kaj plene, tiom, ke ?i tute ne bezonos pli la laboron de l’ a?toro, kaj, kiel ?iu el la vivantaj lingvoj, ?i fari?os tute sendependa de ia aparta persono.

b) la lingvo estos pli a? malpli senerara, ?ar ?is tiu tempo ?i jam estos trairinta la ju?on de l’ tuta mondo, kaj ?iuj malbona?oj, kiuj povus esti trovitaj en tiu ?i laboro de unu persono, estos forigitaj per la konsiloj de l’ tuta mondo kune.

Legante la unuajn kajerojn de mia libro, multaj kredeble restos ne kontentaj, ?ar ili eble tie ne trovos respondojn je l’ demandoj, kiujn ili sendis; kaj ?ar lia propra demando en la okuloj de ?iu estas la plej grava, multaj kredeble ekkrios: “Kio li parolas sole pri aferoj tute sensignifaj, kaj pri l’ aferoj efektive gravaj li ne parolas e? unu vorton!” La leganto oferu al mi iom da atendemo, ?ar ?is la fino de l’ jaro ?iuj estos kontentigitaj. Se en unu de l’ unuaj kajeroj tiu a? alia demando estos jam ?ajne finita kaj liberigos la lokon por alia demando, tio tute ne devas pensigi, ke mi jam pli ne parolos pri ?i. ?ar pri multaj demandoj mi donos en la unuaj kajeroj sole mian personan ju?on, sed poste mi revenos al ili kaj donos la decidon finan, ricevitan per la ju?o de l’ publiko.

Pro la celoj de l’ afero la libro ne estos unu sistema verko—?i estos simple mia interparolo kun l’ amikoj de l’ lingvo internacia.

La kosto de ?iu kajero estos 25 kopekoj. Kiu volas, ke mi sendu al li ?iun venontan kajeron tuj, kian ?i estos preta kaj eliros el la presejo, tiu sendu al mi la koston de l’ venonta kajero tuj post la ricevo de l’ anta?iranta.

Anta?e ol fini la anta?parolon, mi permesas al mi ripeti ankora? la peton, kiun mi jam esprimis en mia unua verko: ?iu pene ju?u la aferon, proponitan de mi, kaj ?iu montru al mi la erarojn, kiujn li trovis en ?i, a? la plibonigojn, kiujn li povas proponi. Se la leganto ne povis ankora? tute bone ekkoni mian aferon el mia unua libreto, tiu ?i mia dua libro povigos lin post kelka tempo ekkoni ?in tute kaj ?iuflanke. Ke mia afero venu al dezirinda celo, estas necese ne sole, ke la mondo diru sian ju?on pri tiu ?i afero, sed ke mi sciu la ju?on de l’ mondo kaj povu ?in uzi por mia laboro.

Dissendante mian unuan verkon al la redakcioj de l’ gazetoj, mi petis ilin alsendi al mi tiun numeron de l’ gazeto, en kiu estos kritiko de mia afero; sed beda?rinde tre malmultaj plenumis mian peton, kaj scii?i mem, kie, kian kaj kio estis parolata pri mia afero, estas por mi tute ne ebla. Tial mi petas la legantojn de l’ gazetoj sendi al mi la numerojn, en kiuj ili legis ion pri l’ afero, proponita de mi, kaj jam anta?e mi esprimas al ili mian koran dankon. Mi petas ?in ne por mi, sed pro l’ afero.

Fine, anta? la komenco de mia interparolo kun la amikoj de l’ lingvo internacia, mi esprimas ankora? unu fojon mian varmegan dankon al la publiko por la helpemo, kiun ?i montris al mi; mi esperas, ke la kunsento de l’ publiko ne malvarmi?os, sed konstante kaj sen?ese kreskos, kaj post tre mallonga tempo venos al celo la afero, je kiu laboras ?iuj sferoj de l’ homa societo.

~ ~ ~ ~<><><>~ ~ ~ ~

I.

Anta? ?io mi parolos kelkajn vortojn pri tiuj kritikoj, kiujn mi ?is hodia? a?dis a? legis, en gazetoj a? en leteroj al mi, kvankam mi devas anta?sciigi la leganton, ke tiu ?i punkto estas en miaj okuloj tre grava kaj poste mi ankora? parolos pri ?i pli vaste. Mi ne volus fari ian premon sur la ju?o de l’ publiko, kaj mi volus, ke la mondo kreu mem sian decidon en la afero, kiun mi proponis. Sed kelkaj kritikoj estis tiel skribitaj, ke mi ne povas tute silenti pri ili.

a) Unuj parolis pri l’ a?toro, anstata? paroli pri l’ afero. Ili a? ?utis komplimentojn al la a?toro, rigardigis, kiom da malfacila laboro kredeble la afero min kostis, kaj, la?dante la a?toron, ili preska? tute forgesis paroli pri l’ utileco kaj la signifo de l’ afero kaj decidigi la publikon labori por ?i; aliaj, ne trovante en mia verko la instruitan miksa?on kaj la instruita-teorian filozofadon, kiujn ili kutimis renkonti en ?ia grava verko, timis, ke la pse?donima a?toro eble estas ne sufi?e instruita a? ne sufi?e merita, kaj ili timis esprimi decidan ju?on, pli multe penante malkovri, kiu estas la pse?donima a?toro. Por igi la kritikistojn tute apartigi la aferon de la a?toro, mi publike diras mem, ke mi ne estas multege instruita lingvisto, ke mi estas tute senmerita kaj ne konata en la mondo. Mi scias, ke mia konfeso malvarmigos multajn por la afero, sed mi volas, ke oni ju?u ne l’ a?toron, sed la verkon. Se la verko estas bona, prenu ?in; se ?i estas malbona—?etu ?in. Per kia vojo mi venis al la kreo de mia lingvo kaj la? kiaj metodoj mi laboris,—mi ankora? parolos, sed en unu de la venontaj kajeroj; ?ar la? mi tiu ?i demando estas por la publiko sen signifo: por la mondo estas gravaj sole la rezultatoj.

b) Aliaj ekbrilis per senfinaj filozofadoj kaj skribis instruitajn artikulojn, tute ne pensinte kaj ne demandinte sin, ?u ili parolas logike kaj afertu?ante. Anstata? provi praktike (kion fari estas tre facile), ?u la lingvo, proponita de mi, ta?gas por internacia kompreni?o, ?u ?i efektive al ?iu donas la eblon esti komprenata de personoj alinaciaj,—ili parolis pri la fiziologio kaj historio de l’ lingvoj vivaj; anstata? provi per ilia propra orelo, ?u mia lingvo estas bonsona a? ne,—ili teorie parolis pri le?oj de bonsoneco; anstata? analizi, ?u mi bone kreis la vortaron kaj ?u oni ne povus fari ?in ankora? pli komprenebla kaj pli praktika, ili diris, ke la vortaro devas esti farita el radikoj Sanskritaj a? el vortoj, prenitaj mikse el ?iuj lingvoj de l’ mondo. (La lingvo multe per tio ?i perdus, fari?inte tute ne komprenebla; sed kion ?i gajnus, esceptinte la sennecesan instruitan eksteron? tion ?i ili tute forgesis sin demandi.)

c) Aliaj skribis kritikon pri mia afero, e? ne leginte bone mian malgrandan bro?uron kaj e? ne peninte kompreni la aferon. Tiel ekzemple la unuatempajn signetojn inter la partoj de l’ vortoj ili tute ne komprenis, kaj skribante ekzemple “ensong, oprinc, in, o, nmivid, is” (anstata?: “en son?,o princ,in,o,n mi vid,is“), ili rigardigis iliajn legantojn, “kiel malbonsona kaj nekomprenebla la lingvo estas”! La projekton de l’ tutmonda vo?dono, kiu kun la efektiva kaj senkondi?a signifo de l’ lingvo tute ne estas kunligita, kaj kiu estas proponita sole por tio, ke la lingvo pli rapide el internacia fari?u tutmonda,—ili prenis por la plej grava kaj fonda parto de l’ afero kaj komprenigis la legantojn, ke “?ar dek milionoj adeptoj (!) nenian estos kolektitaj, tial la afero tute ne havas estontecon”! Kelkajn fojojn mi e? legis longajn artikulojn pri mia afero, kie estis videble, ke la a?toroj e? ne vidis mian verkon.

?) Aliaj, anstata? paroli pri la utileco a? la senutileco de mia lingvo, donis sole sensencajn ?ercojn, kiuj de iliaj legantoj estis eble prenataj por kritiko, ?ar multaj legantoj propran ju?on ne havas, kaj la plej malsa?aj ?ercoj je ia afero estas por ili sufi?a vidigo, ke la afero estas “ridinda” kaj ta?gas por nenio.

Mi ne deziras la?don, mi volas, ke oni min helpu forigi la erarojn, kiujn mi faris, kaj ju la kritikoj de mia lingvo estas pli severaj, des pli danke mi ilin alprenas, se ili nur havas la celon montri al mi la erarojn de mia afero, ke mi ilin bonigu, sed ne ridi sen senco a? insulti sen ka?zo. Mi scias tre bone, ke la verko de unu homo ne povas esti senerara, se tiu homo e? estus la plej genia kaj multe pli instruita ol mi. Tial mi ne donis ankora? al mia lingvo la finan formon; mi ne parolas: “jen la lingvo estas kreita kaj preta, tiel mi volas, tia ?i estu kaj tia ?i restu!” ?io bonigebla estos bonigata per la konsiloj de l’ mondo. Mi ne volas esti kreinto de l’ lingvo, mi volas nur esti iniciatoro. Tio ?i estu anka? respondo al tiuj amikoj de l’ lingvo internacia, kiuj estas neatendemaj kaj volus jam vidi librojn kaj gazetojn en la lingvo internacia, plenajn vortarojn, vortarojn nacia-internaciajn kaj cetere. Ne malfacile estus por mi kontentigi tiujn ?i amikojn; sed ili ne forgesu, ke tio ?i estus dan?era por la afero mem, kiu estas tiel grava, ke estus nepardoneble faradi la? la propra decido de unu homo. Mi ne povas diri, ke la lingvo estas preta, ?is ?i estos trairinta la ju?on de l’ publiko. Unu jaro ne estas eterno, kaj tamen tiu ?i jaro estas tre grava por l’ afero. Tiel anka? mi ne povas fari iajn ?an?ojn en la lingvo tuj post la ricevo de la konsiloj, se tiuj ?i konsiloj e? estus la plej seneraraj kaj venus de la plej kompetentaj personoj. En la da?ro de la tuta jaro 1888 la lingvo restos tute sen ?an?o; sed kian la jaro estos finita, tian ?iuj necesaj ?an?oj, anta?e analizitaj kaj provitaj, estos publikigitaj, la lingvo ricevos la finan formon, kaj tian komencos ?ia plena funkciado. Ju?ante la? la konsiloj, kiuj estas senditaj al mi ?is hodia?, mi pensas, ke la lingvo kredeble estos ?an?ita tre malmulte, ?ar la plej granda parto de tiuj konsiloj estas ne praktika kaj ka?zita de ne sufi?a pripensado kaj provado de l’ afero; sed diri, ke la lingvo tute ne estos ?an?ita, mi tamen ne povas. Cetere, ?iuj proponoj, kiujn mi ricevas, kune kun mia ju?o pri ili, estos prezentataj al la ju?o de l’ publiko a? de ia el la jam konataj instruitaj akademioj, se inter tiuj ?i estos trovita unu, kiu volos preni tiun ?i laboron. Se ia kompetenta akademio min sciigos, ke ?i volas preni tiun ?i laboron, mi tuj sendos al ?i la tutan materialon, kiu estas ?e mi, mi fordonos al ?i la tutan aferon, mi foriros kun la plej granda ?ojo je eterne de l’ sceno, kaj el a?toro kaj iniciatoro mi fari?os simpla amiko de l’ lingvo internacia, kiel ?iu alia amiko. Se tamen nenia el la instruitaj akademioj volos preni mian aferon, tian mi da?rigos la publikigadon de l’ proponoj, sendataj al mi, kaj la? mia propra pensado kaj la? la pensoj de l’ publiko, sendataj al mi pri tiuj proponoj, mi mem anta? la fino de l’ jaro decidos la finan formon de l’ lingvo kaj mi sciigos, ke la lingvo estas preta.

II.

La nombro 10,000,000, pri kiu estas parolita en mia unua verko, ?ajnas al multaj absolute ne ricevebla. La plej granda parto de l’ mondo efektive kredeble estos tiel senmova, ke ?i de si mem ne donos vo?on, malgra? ke la afero estas tiel grava kaj la laboro de l’ vo?dono tiel malgrandega. Sed se l’ amikoj de l’ lingvo internacia, anstata? timegi la nombron, laboros por la afero kaj kolektos tiom vo?ojn, kiom ili povos, tian la necesa nombro da vo?oj povas esti ricevita en la plej mallonga tempo.

Pages: 1 | 2 | 3 | 4 |... 5 ... | Single Page